Varis
Varis, toplardamarların genişlemesi, uzaması ve kıvrımlı bir görünüm kazanmasıyla ortaya çıkan yaygın bir damar hastalığıdır. Genellikle bacaklarda görülür ve cilt altında belirginleşen mor, mavi veya koyu renkli damarlar şeklinde fark edilebilir. Varis oluşumunda toplardamar kapakçıklarının yeterince çalışmaması önemli bir rol oynar. Bu durumda kanın kalbe doğru ilerlemesi zorlaşabilir ve bacak damarlarında basınç artışı meydana gelebilir. Uzun süre ayakta kalmak, hareketsiz yaşam, fazla kilo, gebelik, yaşın ilerlemesi ve ailede varis öyküsü hastalığın ortaya çıkma riskini artırabilir.
Bazı kişilerde varis yalnızca estetik bir sorun oluştururken, bazı hastalarda bacaklarda ağrı, ağırlık hissi, yanma, kaşıntı, gece krampları ve şişlik gibi şikâyetlere neden olabilir. İleri vakalarda ciltte renk değişiklikleri ve iyileşmesi zor yaralar gelişebilir. Varis tanısında fizik muayenenin yanında renkli Doppler ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Tedavi, varisin derecesine, damarların durumuna ve hastanın şikâyetlerine göre planlanır. Yaşam tarzı değişikliklerinin yanı sıra skleroterapi, endovenöz lazer veya radyofrekans uygulamaları ve uygun hastalarda cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Varis Neden Olur?
Varisin temelinde bacak toplardamarlarındaki kanın kalbe doğru taşınmasını sağlayan mekanizmanın bozulması bulunur. Toplardamarların içinde bulunan kapakçıklar, kanın geriye doğru kaçmasını önlemeye yardımcı olur. Bu kapakçıkların işlevinin bozulması durumunda kan bacaklarda birikerek damar içindeki basıncın artmasına ve zamanla damarların genişlemesine yol açabilir.
Uzun süre ayakta kalmak veya uzun süre hareketsiz oturmak bacak toplardamarlarındaki dolaşımı olumsuz etkileyebilir. Bunun yanında genetik yatkınlık, gebelik, fazla kilo ve yaşa bağlı damar değişiklikleri de varis oluşumunda etkili olabilir.
Varis riskini artıran faktörler
- Ailede varis öyküsünün bulunması
- Uzun süre ayakta çalışmak
- Uzun süre hareketsiz kalmak
- Fazla kilo ve obezite
- Gebelik
- İleri yaş
- Düzenli fiziksel aktivite eksikliği
- Daha önce toplardamar hastalığı geçirilmiş olması
Her varis aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde yalnızca yüzeysel damarların belirginleşmesi görülürken, bazı hastalarda daha derin toplardamar sistemini etkileyen dolaşım sorunları bulunabilir.
Varis Belirtileri Nelerdir?
Varis belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde belirgin damar görüntüsüne rağmen herhangi bir şikâyet bulunmayabilir. Özellikle günün ilerleyen saatlerinde veya uzun süre ayakta kalındığında belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
Bacaklarda ağrı, dolgunluk, ağırlık ve yorgunluk hissi varisin sık görülen belirtileri arasındadır. Ayrıca ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik, kaşıntı, yanma ve gece ortaya çıkan kas krampları görülebilir. Bacakların hareket ettirilmesi veya dinlenme sonrasında şikâyetlerde geçici rahatlama meydana gelebilir.
İleri varislerde görülebilen değişiklikler
Uzun süre devam eden toplardamar basıncı cilt ve çevre dokularda değişikliklere neden olabilir. Ayak bileği çevresinde cilt renginin koyulaşması, ciltte sertleşme veya kuruluk meydana gelebilir. İleri venöz yetmezlik durumlarında varis yaraları olarak bilinen ve iyileşmesi uzun sürebilen yaralar gelişebilir.
Bacakta ani başlayan belirgin şişlik, kızarıklık, ısı artışı veya şiddetli ağrı gibi belirtiler yalnızca varisle ilişkilendirilmeyip doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Varis Nasıl Teşhis Edilir?
Varis tanısında öncelikle bacakların fiziksel muayenesi yapılır. Damarların görünümü, şişlik, cilt değişiklikleri ve hastanın şikâyetleri değerlendirilir. Ancak toplardamarların çalışma biçimini ve kan akımını daha ayrıntılı incelemek için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Renkli Doppler ultrasonografi, varis değerlendirmesinde sık kullanılan yöntemlerden biridir. Bu inceleme sayesinde toplardamarlardaki kan akımı, damarların yapısı ve kapakçıkların işlevi hakkında bilgi elde edilebilir. Aynı zamanda toplardamar yetmezliğinin hangi damarlarda bulunduğunun belirlenmesine yardımcı olur.
Tanı sürecinde nelere bakılır?
- Varisli damarların yaygınlığı
- Toplardamar kapaklarının çalışma durumu
- Kan akımının yönü
- Yüzeysel ve derin toplardamarların durumu
- Ciltte oluşan değişiklikler
- Şişlik ve diğer eşlik eden bulgular
Tanı sonucunda varisin derecesi ve altında yatan toplardamar problemi belirlenerek kişiye uygun tedavi yöntemi planlanabilir.
Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Varis tedavisi, hastalığın derecesine, damar yapısına ve kişinin yaşadığı şikâyetlere göre belirlenir. Hafif vakalarda yaşam tarzı düzenlemeleri ve doktorun önerdiği takip yeterli olabilir. Düzenli hareket etmek, uzun süre aynı pozisyonda kalmaktan kaçınmak ve sağlıklı vücut ağırlığını korumak bacak toplardamarlarının dolaşımını destekleyebilir.
Doktor tarafından uygun görülen hastalarda varis çorabı kullanılabilir. Varis çorapları bacaklara kontrollü basınç uygulayarak toplardamar dolaşımını desteklemeyi amaçlar. Hangi basınç düzeyindeki ürünün kullanılacağı ve ne kadar süre giyileceği doktor önerisine göre belirlenmelidir.
Varis tedavisinde uygulanan yöntemler
Belirgin toplardamar yetmezliği bulunan hastalarda damar içerisinden uygulanan tedaviler değerlendirilebilir. Skleroterapi sırasında uygun damarın içine özel bir madde verilerek damarın zaman içinde kapanması hedeflenir. Endovenöz lazer ve radyofrekans gibi yöntemlerde ise ısı enerjisinden yararlanılarak sorunlu damarın kapatılması amaçlanır.
İleri veya belirli özelliklere sahip varislerde cerrahi tedavi de gündeme gelebilir. Hangi yöntemin tercih edileceği, damarların anatomik yapısı, toplardamar yetmezliğinin derecesi ve hastanın genel sağlık durumu değerlendirilerek belirlenir.
Varis, yalnızca estetik açıdan değil, toplardamar dolaşımının durumu açısından da değerlendirilmesi gereken bir damar problemidir. Bacaklarda sürekli ağrı, şişlik, ağırlık hissi veya cilt değişiklikleri bulunan kişilerin uzman değerlendirmesi alması önemlidir. Erken dönemde yapılan değerlendirme, uygun takip ve tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.